نگاهی به زندگی، آثار و اندیشه های شهید مطهری
استاد شهیدمرتضی مطهری (ره) یکی از بارزترین، موفق‌ترین و پیشروترین متفکران اسلامی در عصر جدید است که در گستردگی فکر، درک زمان، شناخت مسائل فکری، توجه به واقعیات و آشنایی با مبانی دینی سرآمد هم عصران خویش بود. در مقاله حاضر نگاهی به زندگی و آثار و اندیشه های این معلم والامقام می پردازیم.
 
نگاهی به شخصیت شهید مطهری و مقام والای معلم
دوازده اردیبهشت، سالروز شهادت علامه فقید، استاد شهید مرتضی مطهری(ره) و روز «معلم» است. شهید مطهری(ره) دلی داشت دلباخته به قرآن، مغزی داشت سر سپرده به عرفان، جانی داشت وابسته به برهان. متفکر بود، اهل دل بود، اهل معنی بود. به تعبیر بزرگی، او دارای دلی بود آزاد و دارای مغزی بود آزاد و قهرا دارای زبان و قلمی آزاد بود. او استاد حریت و آزادی بود. 30 سال از شهادت فیلسوف مشرق زمین و معلم عالی‌قدر، حکیم و متفکر و استاد فرزانه، شهید مرتضی مطهری(ره) به دست راهزنان دین و اندیشه و کژاندیشان بدسگال و بدطینت می‌گذرد. با این وجود یاد و خاطره آن عزیز سفر کرده هنوز هم در فراخنای اندیشه‌ها و زمان تازه می‌‌نماید. چنانچه بیان شد، سالروز شهادت آن فرزانه یگانه و تاثیر شگرفی که بر گستره علم و ژرفنای اندیشه‌های صاحبان علم و معرفت و خصوصا نسل جوان جویای حقیقت که به دنبال اکسیر معرفت می‌گردند، به نام روز معلم که سنگ زیرین و اساسی‌ترین فرایند تعالی و توسعه در امر آموزش و پرورش استعدادهای بشری است، نامگذاری شده است، لذا نگارنده فرصت را مغتنم شمرده و در دو بحث فشرده و مختصر نکاتی را پیرامون شخصیت والای شهید مطهری و سپس اهمیت علم و معلم بیان خواهد نمود؛
 
معرفی شخصیت والای شهید مطهری
استاد شهیدمرتضی مطهری یکی از بارزترین، موفق‌ترین و پیشروترین متفکران اسلامی در عصر جدید است که در گستردگی فکر، درک زمان، شناخت مسائل فکری، توجه به واقعیات و آشنایی با مبانی دینی سرآمد هم عصران خویش بود. او توانست عمر پر برکت خود را در راه شناخت عمیق اسلام و شناساندن این مکتب حیات‌بخش از زوایای مختلف به شیفتگان علوم و معارف اسلامی و مبارزه سرسختانه با کجروی‌ها و انحرافات صرف نماید. بدین جهت حق عظیمی بر مسلمانان بویژه نسل انقلاب دارد و به حقیقت، الگویی وارسته و موفق برای نسل جستجوگر عصر ماست.
بدون شک استاد مطهری جایگاه ویژه‌ای در تاریخ معاصر ایران دارد، از آن جهت که با اشراف خاصی که بر شریعت اسلامی و اصول حاکم بر آن داشت، توانست ایمان دینی را به گونه‌ای ارائه کند که از هر جهت پاسخگوی معضلات بشر عصر کنونی باشد. گرچه جامعیت شخصیت استاد مطهری  فراتر از آن است که بتوان او را به راحتی شناخت و شناساندن او نیز آسان نخواهد بود، ولی چه باید کرد که دم فرو بستن و لب تشنه از کنار اقیانوس شخصیت او گذشتن نیز کاری خردمندانه نیست، چرا که روزگار ما به شناخت اسوه‌های چون شهید  مطهری به شدت نیازمند است.
 
برخی از خصایص اخلاقی شهید مطهری
1-  عمیقا به پدرشان ارادت می‌ورزیدند ، 2- در تمام طول شبانه روز، نیم ساعت هم بی‌وضو نبود ، 3-  از حوادث پروایی نداشت ، 4- در کارها به خدا توکل می‌کرد، 5-  از غیبت و دروغ شدیدا احتراز می‌نمود، 6- در نظافت دقت کافی داشت، 7- خدا را ناظر برا عمال خود می‌دانست -8 در مسائلی که مربوط به بانوان بود با همسرش مشورت می‌کرد -9 بسیار مودب و فروتن بود -10 همسری مهربان و پدری فداکار بود -11 با خوشرویی و چهره‌ای بشاش به سخنان و گفته‌های همسر و فرزندانش گوش جان می‌سپرد -12 نسبت به همسرش تواضع داشت و با آرامش با او رفتار می‌کرد -13 در برابر مشکلات، سخت بردبار بود -14 اهل عبادت، تزکیه اخلاق و روح بود -15 از ریا دور بود و خلوص نیت داشت -16 به اهل بیت علیهم السلام عشق می‌ورزید و به آنان توسل می‌جست -17 با دعا و نیایش مانوس بود -18 مقید به نماز اول وقت بود -19 عزت نفس و مناعت طبع داشت -20 در جمع مال و ثروت دنیا حریص نبود -21 در امور فردی و اجتماعی نظم ویژه‌ای داشت -22 انس و الفت خاصی با قرآن داشت -23 در برابر دفاع از حریم اسلام و قرآن سخت تعصب و قاطعیت داشت -24 حقگو بود و برای حفظ حق و حقیقت با هیچکس نساخت و وارد هیچ زد و بند سیاسی نشد و خود را تسلیم هیچ جریانی نکرد -25 مریدی برای خود نساخت و با مرید پروری مبارزه کرد -26 صبور، پر کار و مقاوم بود -27 از جامعیت علمی برخوردار بود -28 آینده‌نگر بود -29 اندیشمندی بود که سه عنصر دین، درد و دانایی را صاحب بود -30 مدبر و دوراندیش بود -31 تواضع علمی داشت -32 لحظات عمرش را صرف تعلیم و تعلم می‌کرد -33 همیشه تشنه علم بود -34 اعتقاد عمیق به آزادی فکر، بیان و قلم داشت -35 روشنفکر دینی بود -36 عاشق علم و فکر وهنر بود -37 درد دین داشت -38 جامع علم و اخلاق بود -39 مداومت بر نماز شب داشت -40 تدریس را عبادت می‌دانست -41 هیچ گاه از زی طلبگی خارج نشد -42 متعهد و مسئولیت پذیر بود -43 اهتمام جدی برای پاسخگویی به شبهات داشت.
 
          
شهید مطهری، شخصیتی جامع و کامل
فهرست مذکور که بخشی از ویژگی‌های شخصیتی شهید بزرگوار استاد مطهری (ره) را بیان می‌نماید مبین آن است که ایشان شخصیت جامع و کاملی بود و جزء نادرترین شخصیت‌هایی بود که همه ابعاد مختلف در وجود ایشان جمع بود. اگر ایشان بودند، کلیدی برای گنجینه‌های فرهنگ اسلامی بودند و می‌توانستند سیاستگذار و خط دهنده و مسئول بخش عظیمی از فرهنگ اسلامی این جامعه باشند. شهید مطهری (ره) یک مرزبان هوشیار و بیدار بود که از سال‌ها قبل متوجه برنامه‌ریزی دشمنان اسلام در زمینه تهاجم فرهنگی به کشور شده بود. به تعبیر امام راحل (ره)، مرحوم مطهری در اسلام شناسی و فنون مختلف اسلام و قرآن کریم کم نظیر بود. در طهارت روح و قوت ایمان و قدرت بیان کم نظیر بود. قلمی روان و فکری توانا در تحلیل مسائل اسلامی و توضیح حقایق فلسفی با زبان مردم داشت. آثار قلم و زبان او بی‌استثنا آموزنده و روان بخش است. آثاری که از اوست، بی‌استثنا همه آثارش خوب است و من کس دیگری را سراغ ندارم که بتوانم بگوییم بی‌استثنا آثارش خوب است. او پاسدار اسلام بود.
 
زندگینامه استاد شهید مرتضی مطهری
۱-ولادت شهید مطهری : استاد شهيد آيت الله مطهري در 13 بهمن 1298 هجري شمسي در فريمان واقع در 75 کيلومتري شهر مقدس مشهد در يک خانواده اصيل روحاني چشم به جهان مي گشايد. پس از طي دوران طفوليت به مکتبخانه رفته و به فراگيري دروس ابتدايي مي پردازد.
 
۲ - ورود به حوزه علمیه : در سن دوازده سالگي به حوزه علميه مشهد عزيمت نموده و به تحصيل مقدمات علوم اسلامي اشتغال مي ورزد. در سال 1316 عليرغم مبارزه شديد رضاخان با روحانيت و عليرغم مخالفت دوستان و نزديکان، براي تکميل تحصيلات خود عازم حوزه علميه قم مي شود در حالي که به تازگي موسس گرانقدر آن آيت الله العظمي حاج شيخ عبدالکريم حائري يزدي ديده از جهان فروبسته و رياست حوزه را سه تن از مدرسان بزرگ آن آيات عظام سيد محمد حجت، سيد صدرالدين صدر و سيد محمد تقي خوانساري به عهد گرفته اند.
 
۳- تحصیلات حوزوی استاد مطهری:
اول) دروس علمي: دوره اقامت پانزده ساله خود در قم از محضر مرحوم آيت الله العظمي بروجردي (در فقه و اصول) و حضرت امام خميني ( به مدت 12 سال در فلسفه ملاصدرا و عرفان و اخلاق و اصول) و مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي (در فلسفه : الهيات شفاي بوعلي و دروس ديگر) بهره مي گيرد. قبل از هجرت آيت الله العظمي بروجردي به قم نيز استاد شهيد گاهي به بروجرد مي رفته و از محضر ايشان استفاده مي کرده است.
 
دوم )دروس اخلاقي و عرفاني: استاد شهيد مدتي نيز از محضر مرحوم آيت الله حاج ميرزا علي آقا شيرازي در اخلاق و عرفان بهره هاي معنوي فراوان برده است. نيز از دروس اخلاقي و عرفاني امام خميني بهره برد.
ازاساتيد ديگر استاد مطهري مي توان از مرحوم آيت الله سيد محمد حجت ( در اصول) و مرحوم آيت الله سيد محمد محقق داماد (در فقه) نام برد.
 
۴-فعالیتهای دینی (مذهبی وسیاسی استاد): وي در مدت اقامت خود در قم علاوه بر تحصيل علم، در امور اجتماعي و سياسي نيز مشارکت داشته و از جمله با فدائيان اسلام در ارتباط بوده است.
 
اول)فعالیتهای مذهبی: در سال 1331 در حالي که از مدرسين معروف و از اميدهاي آينده حوزه به شمار مي رود به تهران مهاجرت مي کند . در تهران به تدريس در مدرسه مروي و تأليف و سخنرانيهاي تحقيقي مي پردازد. در سال 1334 اولين جلسه تفسير انجمن اسلامي دانشجويان توسط استاد مطهري تشکيل مي گردد. در همان سال تدريس خود در دانشکده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران را آغاز مي کند. در سالهاي 1337 و 1338 که انجمن اسلامي پزشکان تشکيل مي شود . استاد مطهري از سخنرانان اصلي اين انجمن است و در طول سالهاي 1340 تا 1350 سخنران منحصر به فرد اين انجمن مي باشد که بحثهاي مهمي از ايشان به يادگار مانده است.
 
دوم)فعالیتهای سیاسی:
الف)درقیام پانزده خرداد: ایشان همواره در کنار امام بودبه طوري که مي توان سازماندهي قيام پانزده خرداد در تهران و هماهنگي آن با رهبري امام را مرهون تلاشهاي او و يارانش دانست. در ساعت 1 بعد از نيمه شب روز چهارشنبه پانزده خرداد 1342 به دنبال يک سخنراني مهيج عليه شخص شاه به وسيله پليس دستگير شده و به زندان موقت شهرباني منتقل مي شود و به همراه تعدادي از روحانيون تهران زندانی مي گردد. پس از 43 روز به دنبال مهاجرت علماي شهرستانها به تهران و فشار مردم، به همراه ساير روحانيون از زندان آزاد مي شود.
 
ب)هدايت هيئتهاي موتلفه: پس از تشکيل هيئتهاي موتلفه اسلامي، استاد مطهري از سوي امام خميني همراه چند تن ديگر از شخصيتهاي روحاني عهده دار رهبري اين هيئتها مي گردد. پس از ترور حسنعلي منصور نخست وزير وقت توسط شهيد محمد بخارايي کادر رهبري هيئتهاي موتلفه شناسايي و دستگير مي شود ولي از آنجا که قاضي يي که پرونده اين گروه تحت نظر او بود مدتي در قم نزد استاد تحصيل کرده بود به ايشان پيغام مي فرستد که حق استادي را به جا آوردم و بدين ترتيب استاد شهيد از مهلکه جان سالم بدر مي برد.
 
ج) مبارزه با کجرویها وانحرافات: در اين زمان وي به تأليف کتاب در موضوعات مورد نياز جامعه و ايراد سخنراني در دانشگاهها ، اسلامي کردن محتواي نهضت اسلامي پزشکان، مسجد هدايت، مسجد جامع نارمک و غيره ادامه مي دهد. به طور کلي استاد شهيد که به يک نهضت اسلامي معتقد بود نه به هر نهضتي، براي اسلامي کردن محتواي نهضت تلاشهاي ايدئولوژيک بسياري نمود وبا کجرويها و انحرافات مبارزه سرسختانه کرد. در سال 1346 به کمک چند تن از دوستان اقدام به تأسيس حسينيه ارشاد نمود به طوري که مي توان او را بنيانگذار آن موسسه دانست. ولي پس از مدتي به علت تکروي و کارهاي خودسرانه و بدون مشورت يکي از اعضاي هيئت مديره و ممانعت او از اجراي طرحهاي استاد و از جمله ايجاد يک شوراي روحاني که کارهاي علمي و تبليغي حسينيه زير نظر آن شورا باشد سرانجام در سال 1349 عليرغم زحمات زيادي که براي آن موسسه کشيده بود و عليرغم اميد زيادي که به آينده آن بسته بود در حالي که در آن چند سال خون دل زيادي خورده بود از عضويت هيئت مديره آن موسسه استعفا داد و آن را ترک گفت.
 
د)حمایت از مظلومان فلسطین در برابر اسرائیل: در سال 1348 به خاطر صدور اعلاميه اي با امضاي ايشان و حضرت علامه طباطبايي و آِيت الله حاج سيد ابوالفضل مجتهد زنجاني مبني بر جمع اعانه براي کمک به آوارگان فلسطيني و اعلام آن طي يک سخنراني در حسينيه ارشاد دستگير شد و مدت کوتاهي در زندان تک سلولي به سربرد.
 
ه)سخنراني هاي انقلابي و بازداشت استاد: از سال 1349 تا 1351 برنامه هاي تبليغي مسجدالجواد را زير نظر داشت و غالباً خود سخنران اصلي بود تا اينکه آن مسجد و به دنبال آن حسينيه ارشاد تعطيل گرديد و بار ديگر استاد مطهري دستگير و مدتي در بازداشت قرار گرفت. پس از آن استاد شهيد سخنرانيهاي خود را در مسجد جاويد و مسجد ارک و غيره ايراد مي کرد. بعد از مدتي مسجد جاويد نيز تعطيل گرديد. در حدود سال 1353 ممنوع المنبر گرديد و اين ممنوعيت تا پيروزي انقلاب اسلامي ادامه داشت.
 
و) استادمطهری و خطر منافقین: اما مهمترين خدمات استاد مطهري در طول حيات پر برکتش ارائه ايدئولوژي اصيل اسلامي از طريق درس و سخنراني و تأليف کتاب است . اين امر خصوصاً در سالهاي 1351 تا 1357 به خاطر افزايش تبليغات گروههاي چپ و پديد آمدن گروههاي مسلمان چپ زده و ظهور پديده التقاط به اوج خود مي رسد. گذشته از حضرت امام، استاد شهید مرتضی مطهري اولين شخصيتي است که به خطر سران سازمان موسوم به « مجاهدين خلق ايران » پي مي برد و ديگران را از همکاري با اين سازمان باز مي دارد و حتي تغيير ايدئولوژي آنها را پيش بيني مي نمايد.
 
ز)تدريس در حوزه علميه و...: در اين سالها استاد شهيد به توصيه حضرت امام مبني بر تدريس در حوزه علمي قم هفته اي دو روز به قم عزيمت نموده و درسهاي مهمي در آن حوزه القا مي نمايد و همزمان در تهران نيز درسهايي در منزل و غيره تدريس مي کند. در سال 1355 به دنبال يک درگيري با يک استاد کمونيست دانشکده الهيات! زودتر از موعد مقرر بازنشسته مي شود . همچنين در اين سالها استاد شهيد با همکاري تني چند از شخصيتهاي روحاني، «جامعه روحانيت مبارز تهران » را بنيان مي گذارد بدان اميد که روحانيت شهرستانها نيز به تدريج چنين سازماني پيدا کند.
 
ح)بطور دائمي در خدمت انقلاب و امام قرار گرفتن:گرچه ارتباط استاد مطهري با امام خميني پس از تبعيد ايشان از ايران به وسيله نامه و غيره استمرار داشته است ولي در سال 1355 موفق گرديد مسافرتي به نجف اشرف نموده و ضمن ديدار با امام خميني درباره مسائل مهم نهضت و حوزه هاي علميه با ايشان مشورت نمايد. پس از شهادت آيت الله سيد مصطفي خميني و آغاز دوره جديد نهضت اسلامي، استاد مطهري به طور تمام وقت درخدمت نهضت قرار مي گيرد و در تمام مراحل آن نقشي اساسي ايفا مي نمايد. در دوران اقامت حضرت امام در پاريس، سفري به آن ديار نموده و در مورد مسائل مهم انقلاب با ايشان گفتگو مي کند و در همين سفر امام خميني ايشان را مسؤول تشکيل شوراي انقلاب اسلامي مي نمايد. هنگام بازگشت امام خميني به ايران مسئوليت کميته استقبال از امام را شخصاً به عهده مي گيرد و تا پيروزي انقلاب اسلامي و پس از آن همواره در کنار رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامي و مشاوري دلسوز و مورد اعتماد براي ايشان بود.
 
۵- شهادت استاد مطهری بدست گروه فرقان: تا اينکه در ساعت بيست و دو و بيست دقيقه سه شنبه يازدهم ارديبهشت ماه سال 1358 در تاريکي شب در حالي که از يکي از جلسات فکري سياسي بيرون آمده بود يا گلوله گروه نادان و جنايتکار فرقان که به مغزش اصابت نمود به شهادت مي رسد و امام و امت اسلام در حالي که اميدها به آن بزرگمرد بسته بودند در ماتمي عظيم فرو مي روند.
 
 
سلام و درود خدا بر روح پاک و مطهرش.
 
منابع:
http://www.beytoote.com
http://ostadmmotahari.blogfa.com/post/7

نوشته شده در 1396/2/12 - توسط